Tijdens het bezoek aan Nederland in oktober 2025 beoordeelde het Europees Comité ter voorkoming van foltering (CPT) de behandeling en de omstandigheden van mensen in vreemdelingendetentie. Het CPT heeft twee vreemdelingendetentiecentra bezocht; Detentiecentrum Rotterdam en Justitieel Complex Schiphol. Daarnaast hebben ze een gevangenis voor ongedocumenteerde mensen bezocht; de Penitentiaire Inrichting Ter Apel (PI Ter Apel).

Het CPT constateerde dat er in Detentiecentrum Rotterdam veel mensen met complexe zorgbehoeften verblijven, waaronder lichamelijke en psychische aandoeningen en verslavingsproblematiek. Het comité maakt zich zorgen dat verwondingen onvoldoende systematisch worden geregistreerd, en schatten dat 90% van de nieuwe ingeslotenen bij DCR psychische problemen en/of verslavingsproblematiek heeft. Volgens het comité hebben de autoriteiten, wanneer zij ervoor kiezen mensen met dergelijke kwetsbaarheden in detentie te plaatsen, een verhoogde zorgplicht. Op dit moment sluit het zorgaanbod dat de instelling kan bieden niet aan bij de behoeften. Bovendien legt het CPT een verband tussen de beperkte zorg, de complexe samenstelling van de populatie en het hoge aantal geweldsincidenten tussen ingeslotenen.

Het comité constateerde dat ingeslotenen in Justitieel Complex Schiphol niet altijd schriftelijke informatie ontvingen over hun rechten en de huisregels. Het CPT benadrukt dat mensen vanaf hun binnenkomst duidelijke informatie moeten ontvangen over hun rechten, de geldende procedures en de huisregels, in een taal die zij begrijpen. Zij maakten mee dat personeel regelmatig andere ingeslotenen gebruikten als tolk, zelfs bij medische gesprekken. Het comité stelt dat de klachtenprocedure door lange wachttijden onvoldoende effectief is, zeker voor mensen die vaak maar kort in vreemdelingendetentie verblijven of al zijn uitgezet voordat hun klacht wordt behandeld. Het comité roept de Nederlandse autoriteiten op de informatievoorziening en de klachtenprocedure te verbeteren en beter te waarborgen dat mensen hun rechten daadwerkelijk kunnen uitoefenen.

Hoewel het CPT blijft pleiten voor de geleidelijke afschaffing van isolatie als een disciplinaire sanctie binnen de vreemdelingendetentie in Nederland, benadrukt het comité ook dat de procedure rond het opleggen van isolatie als veiligheidsmaatregel of disciplinaire sanctie beter moet worden gewaarborgd. Mensen die in isolatie worden geplaatst moeten onder meer het recht hebben om persoonlijk gehoord te worden voordat hierover wordt besloten.

In zijn rapport uitte het CPT verschillende punten van zorg over het huidige wetsvoorstel Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring (Wtvb). Zo wijst het comité erop dat het regime voor grensdetentie op onderdelen restrictiever dreigt te worden dan het huidige regime, onder meer door minder toegang tot de buitenlucht en minder tijd buiten de cel. Ook bekritiseert het CPT dat het wetsvoorstel de mogelijkheid van isolatie als disciplinaire maatregel handhaaft en deze bovendien uitbreidt naar grensdetentie.

Het comité vreest dat kwetsbare mensen minder snel worden uitgezonderd van detentie, dat een nieuwe afwijkingsclausule de mogelijkheid biedt om rechten van ingeslotenen langdurig te beperken en dat de onafhankelijkheid van medische beoordelingen onder druk kan komen te staan.

De belangrijkste bevindingen en aanbevelingen uit het rapport zijn:

• Het uitbreiden van het huidige aanbod van geestelijke gezondheidszorg in Detentiecentrum Rotterdam.

• Zorgen voor regelmatige training van medewerkers over het werken met vreemdelingen, waaronder onderwerpen als geestelijke gezondheid.

• Het versterken van de doeltreffendheid, vertrouwelijkheid en onafhankelijkheid van de klachtenprocedure.

• Het terugdringen van het gebruik van isolatie, met als doel de volledige afschaffing van isolatie als disciplinaire maatregel in de vreemdelingendetentie.

• Het invoeren van een gestructureerd dagprogramma met zinvolle activiteiten.