Met onze brief probeerden wij onze zorgen over de wijzigingen in de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring (Wtvb) onder de aandacht van de Tweede Kamer te brengen. Kamerleden konden in september schriftelijke vragen stellen over de wijzigingen in het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel introduceert een aparte wet voor vreemdelingendetentie, waardoor vreemdelingendetentie niet langer wordt geregeld onder de huidige Penitentiaire beginselenwet (Pbw).

Hoewel de Wtvb initieel bedoeld was om vreemdelingendetentie een apart bestuursrechtelijk karakter te geven, vertoont de nota helaas te veel overeenkomsten met het penitentiaire beginselenwet betreft beperkingen voor ingeslotenen en bevoegdheden voor de Directeur.

De Raad van State publiceerde eerder op 28 augustus 2025 de Nota Wet en Terugkeer Vreemdelingenbewaring, met daarin extra aandachtspunten. De Raad waarschuwt bijvoorbeeld voor het risico van nieuwe bevoegdheden die het mogelijk maken om ‘in uitzonderlijke situaties’ af te wijken van basisrechten zoals dagbesteding, bewegingsvrijheid en bezoek. Zulke maatregelen raken mensen direct in hun dagelijks leven en vrijheid, en zijn volgens de Raad onvoldoende zorgvuldig onderbouwd in het huidige wetsvoorstel.

Om Kamerleden een handje te helpen met Kamervragen hierover te stellen, hebben wij hen een brief gestuurd met hoe het momenteel in de praktijk gaat. De praktijk laat bijvoorbeeld zien dat er geen uitzonderlijke situaties nodig zijn om mensen maar liefst 18 uur achter gesloten celdeuren te houden. In de brief deelden wij actuele informatie uit de praktijk, die wij rechtstreeks van onze contacten in detentie centra krijgen,  rechtstreeks afkomstig van ingeslotenen die wij dagelijks spreken.

Gelukkig hebben verschillende fracties, waaronder SP, D66, ChristenUnie en anderen, hebben onze signalen overgenomen en scherpe schriftelijke vragen ingediend over wijzigingen in de nieuwe wet en over de gang van zaken in vreemdelingendetentie zoals het nu gaat.

De brief bespreekt vier belangrijke en controversiële thema’s binnen vreemdelingendetentie zoals ze nu zijn.

1. Visitatie

In de wet wordt visitatie omschreven als ‘handmatig onderzoek aan het lichaam’, maar in de praktijk is het vaak veel ingrijpender. Regelmatig worden mensen volledig naakt onderzocht, soms met meerdere bewaarders aanwezig, en in sommige gevallen zelfs met inwendig onderzoek. Daarnaast krijgt het Meldpunt meldingen over intimiderende en respectloze bejegening, wat deze praktijk voor velen traumatiserend maakt. Een minder ingrijpend alternatief is de bodyscan. Helaas is deze in de praktijk vaak defect of wordt deze niet ingezet.

2. Lockdown

Een ander zorgpunt is de zogenaamde ‘lockdown’, waarbij ingeslotenen tot 23 uur per dag worden opgesloten in hun cel, vaak zonder duidelijke aanleiding en zonder einddatum. Alleen één uur buitenlucht per dag is gegarandeerd. Deze beperking van bewegingsvrijheid, zonder transparante gronden, staat op gespannen voet met fundamentele mensenrechten.

3. Beheersafdeling

De beheersafdeling is een aparte afdeling voor ingeslotenen die volgens het personeel “niet met hun vrijheid kunnen omgaan”. Wat dit precies betekent, blijft onduidelijk. In de praktijk is het vooral een plek met sterk ingeperkte mogelijkheden: minder toegang tot sport, recreatie, creatieve activiteiten en multimedia. De beheersafdeling lijkt daarmee eerder een vorm van extra disciplinering dan een noodzakelijke veiligheidsmaatregel.

4. Isolatie

Tot slot bespreekt de brief het regelmatig gebruik van isolatie. Hierbij worden mensen dagenlang alleen in een kale cel geplaatst, vaak zonder reden en zonder informatie over de duur van de maatregel. Dit heeft ernstige gevolgen voor de mentale gezondheid. Het Meldpunt ontvangt nog steeds wekelijks meldingen van mensen die geïsoleerd zijn, mensen die géén straf uitzitten, maar enkel wachten op uitzetting of een verblijfsbeslissing. Dat zulke zware maatregelen worden toegepast op deze groep, is onacceptabel.

Als Meldpunt zijn wij tevreden dat leden van de SP, D66, de Christen Unie en andere partijen onze zorgen hebben meegenomen in de Tweede Kamer. Dit betekent dat vreemdelingen een steunpunt hebben die ook in de politiek gehoord wordt.